Find the latest bookmaker offers available across all uk gambling sites www.bets.zone Read the reviews and compare sites to quickly discover the perfect account for you.
Home » پوھوزانت » گلوبلائزیشن او براہوئی زبان ۔۔۔ نورین لہڑی

گلوبلائزیشن او براہوئی زبان ۔۔۔ نورین لہڑی

کُل آن مست توداھیت ءِ درشان کننگ المی ءِ کہ’’ زبان‘‘ انت ءَ سے۔ انتے کہ زبان ءِ اگہ بیرہ نن زبان ءِ اونا جوڑ کروکا لوز آ تیٹی اُرن تو کنا مقالہ نا مسخت پورو مفک ۔ ’’تاریخ شاھدے کہ زبان بیرہ زبان یالوز ا تا جوڑ مننگ نا پن اف۔ زبان او اونا لوز ا تون اود اسہ خلق ؍خاہوت آ سے نا قوما سے نا تول و بش ، ال تس، رسم و دود تاریخ و تہذیب اس کنڈوک مریَک ۔
تو نن داہیتے سر پند مرین کہ اگہ اسہ ’’زبان ‘‘ ءَ س گیرام کائک ؍ختم مریک تو او بیرہ زبان نا بلکہ اوڑ تون اوار کنڈوگ اونا تہذیب ، ثقافت و اونا تاریخ ام گم و گیرام مریک۔
دنیا ٹی 6909زبان مسنو ۔ارا فتیٹی 473یعنی 6.8%آک داسا بیرہ تاریخ نا پنہ غاتیٹی اریر ولے دا بولیک ختم مسُنو داز بانک قدرتیُ سوب آ ن ختم متنودافتا پدٹ سیاسی ، معاشی سوبا ک شامل ءُ ۔
سوج دا ام ارے کہ ای دا موضوع آ انتے نوشت کیو یا کاریم کیو۔ توکل آ ن مُست ای براہوی زبان نا عالمی سطح غا اہمیت نا جاچ الکٹ تو دامعلومداریدو بس کہ UNESCOاسہ رپورٹ سے شینک کرینے اراٹی چندی زبانا تیٹی براہوئی زبان تون اوار “Dead Language”یعنی کہوکو زبان اس پارینے ۔ دارپور ٹ ا ن بیدس “Endangered Language”نا مواد ءِ خوا ناٹ تو دا معلوم داری رسینگا کہ اسہ زبان اس بولی اس امہ ختم مریک ۔ “Endangered Language”نا ردٹ،
1۔ ’’اسہ زبان اسے نا گیرام مننگ امودے پارہ اراتم او نا پاروکا بندغا ک دا دنیا ٹی مفس ۔‘‘
2۔ اسہ زبان ءَ سے نا بولی پارو کاک ’’پین‘‘ زبان ا سے ٹی ھیت و گپ ءِ زیات کیر۔
دانا وجہ ءِ ام اوفک نوشت کرینو کہ اسہ زبانا ایلو زبان اٹ ھیت و گپ ءِ بندغ امو تم شروع کیک اراتم او نا زبانا ن زیات طاقتور ءُ پذور ءُ زبان اس ، گروہ اس ، مارکیٹ، مذہبی ، ثقافتی یا تعلیمی گروپ اس اوفتیاراج ءِ ؍حکمرانی ٹی کامیاب مریک ۔ ’’ اسہ تاریخی مثال ءَ 1971نا مشرقی پاکستان نا لسانی بنیاد دا ڑے اہم ءِ اگہ براہوئی زبان نا چاچ ءِ الین ت وداھیت مونا بریک کہ واقعی براہوئی زبان آ چندی گِڑا تا اثر دے۔ اگہ براہوئی زبان نا مکمل جاچ الوئی مرے تو دادے تنے مسے جاگہ بشخوئی تمک ۔
اولیکو : نو اٰبادیاتی زمانہ
ارٹمیکو: کشت و کشاری زمانہ
Globlization یا عالمگیریت نا زمانہ
ایند وخت کم ءِ توارا دور ءَ ٹی کہ نن ارین ارا دور کہ ننا زبان آ باذ اثر انداز مننگ ءِ او ناذی آ ھیت کننگ باذ ضروری ءِ ۔ یعنی”Globalization” / عالمگیریت۔
’’دا ڈ کوک ءُ ھیت اس اف کہ اینو مُچا دنیا ٹی اسہ زبان واسہ قوم آ سے نا راج ءِ ۔او دا راج عالمگیریت نا مہربانی نا دوتیان چندی زبان،قوم آتے تینا گواچی کرینے۔ گلوبلائزیشن نا بنا ء ارٹمیکو عالمی جنگ آ ن گڈ مسَ ۔

سندیپ کمار سنگھ تینا اسہ آ رٹیکل”Spirit of globlization””ٹی منہ گچین ءُ ھیت کرینے کہ
“The Term of globlization has become a magic term in recent years. Globlization is temed as “Market Populism”” or neoliberalism. It means privatization, deregulation and liberalization of the national economics in order to Promote and allocation of resources by the market. Globlization is a process and not to end. It is a process by his even globe have significant consequences for the other parts of the globe. Globlization advocates for a global “Village”.
داڑے ارا ھیت global Villageاو market نا لوز آ ک ننے کمک کننگ ءُ کہ نن پوہ مرین کہ دنیا ٹی تینا ’’مارکیٹ‘‘ ءِ ولیفنگ کِن مخصوص ولے طاقتور آ ک دا دنیا ءِ اسہ Global Village اس جوڑ کرینو ۔ اور دا سکا نے دا عمل جاری ء یعنی دنیا ٹی ’’مارکیٹ ‘‘ نا زبان ننا مادری زبانا غالب مننگ ءِ ۔دا نا منہ مثال دن تنیگ کیوہ کہ اینو ۔
’’تعلیمی زبان‘‘ مارکیٹ نا مطابق جوڑ مسنے ۔ یعنی ماریکٹ ءِ ارا زبان نا نوکری تروئی ءِ نن امو زبان ءِ ایل کننگ ءِ ٹی اُن او ننا تعلیمی نظام امو حساب ٹی تعلیم نصاب ءِ جوڑ کرینے ۔
براہوئی زبان ’’مارکیٹ‘‘ نا زبان اف نا مارکیٹ اٹی نناراج ءِ تو اندا ردٹ دا اسے بھلا مثال ءَ سے کہ ننا مقابلہ ننا مارکیٹ ٹی پن اف (Value)تو ننا زبان ام امو حساب ا ٹ اسے گونڈ انگا حدا سکا سلو کے ۔
اسہ ننا ارا ٹی بول چال نا شکل اٹ ارٹمیکو ادب نا شکل ا ٹ ۔ مارکیٹ نا زبان ءِ ننے ا سکا ن سر کننگ اٹی ’’میڈیا‘‘ نا بھلو کڑ دار ءَ سے ۔ اینو ننا چنا چنا ءِ میڈیا نا سوبا ن دُنیا نا ہر گڑا نا پن ، زبان ، ثقافت ، رسم و رواج نا باروٹ معلوم داری باز آ سانی اٹ دوبننگ ءِ ۔ او بد قسمتی ٹی دا معلوم دادی امو زبان تیٹی ءِ ارا نا کہ دنیا نا مارکیٹ ءَ ٹی پن کل آ ن زیات ءِ ۔
عالمی سطح آ براہوئی نا اہمیت نا اندازہ ءِ نن امو تم خلنگ کرون ارا تم نن دادے تینا ملکی سطح ءَ پوہ مرین ۔یونیورسٹی آ ف دی ویسٹ انگلینڈ نا رپورٹ نا مطابق پاکستان ٹی
پنجابی 4.17%
پشتو 15.44%
سندھی 14.12%
سرائیکی 10.42%
اُردو 7.59%
بلوچی ،براہوئی 3.59%
2013 نا Ethnologue نا شمارہ ناردٹ تقریباََ 4 ملین نا کچ براہوئی بولی، براہوئی زبان پاروک آ ک اریر۔ اسہ آ ن لائن اسائیکلو پیڈیا نا ردٹ براہوئی پا روکاک 2.2ملین ءُ یعنی 22لکھانو۔
دا 22لکھ براہوئی ھیت و گپ کروکا بندغاک ام براہوئی تون اردو، فارسی وانگریزی آن متا ثر ءُ ۔ انُدن اگہ نن براہوئی زبان نا پین گُڑ مبی ٹی کان تو خالص یا سچا انگا لوز ا تیٹی براہوئی پارو کا تا تعداد دا کان ام کم ءِ ۔

ڈاکٹر مبارک علی نا پاننگ نا مطابق زبان ، ثقافت و رسم و دو دا تیا گلوبلائزیشن نا سوب ان بھلو تبدیلی اس بسونے ۔ اگہ اندن مریسہ اِنا تو دنیا ٹی بیرہ اسہ خاص ءُ کلچر و خاص زبان اسے نا راج مروئے اور دنیا تا وڑوڑ نا زیبا انگا کلچر نا زیبا ئی گیرام مرو!‘‘۔
واقعی اگہ نن غور کین تو ننا زبان تون اوار اوار ننا کلچر ا رسم و دود آ ک ام بدل منننگ ءُ مثال آ ڑتی نا رسم ، اشری ، پُڑس ، جلب و پین چندی رسم آتے دا سا نن گیرام کننگ اُن ۔داڑے داھیت ءِ درشان کننگ المی ءِ کہ ’’اشری ‘‘ بیرہ لوز اس اف کہ ننا اینو نانسلے دادے گیرام کننگ ءِ ولے داڑتون کننڈ وگ Collectivisim یاCollective Societyام تینا آ خری دم تے الننگ ءِ ۔ چندی ملک آک تینا زبان کن مزاحمت کرینو او سرسوب مُسنو دنکہ عربی زبان ءِ ایران ٹی مزاحمت نا مقابلہ مس تو ایران تینا کلچر و زبان نا دفاع ءِ کرے۔ اراتم بلوچستان ٹٰ براہوئی زبان پارو کاک مذہبی مزاحمت نا باروٹ کاریم کر یر تو قرآن پاک نا اولیکو ترجمہ ءِ براہوئی ٹی کریر۔ یعنی زبان نا ذریعہ ٹی تینا دین ءِ مستی ایسر۔
اینو دنیا نا کل آ ن بھلا زبان چینی و انگریزی ءِ او دنیا ٹی معاشی حوالہ ٹی طاقتور انگا قوم ام اندا فتا ءِ ۔اندا سوب آن اوفتا زبان ترقی کرے کہ او تینا مارکیٹ اے مچا دنا ٹی تالان کریر ۔ ڈاکٹر طارق رحمٰن پائک کہ،
’’انگریزی زبان دنیا نا کل آ ن طاقتور /پذور انگا زبان ءِ اور امریکہ بھلہ معاشی طاقت اراکہ بین الاقوامی تجارت نا سوب آ ن ذرائع ابلاغ آ تینا کنٹرول ءِ برجا تخانے ‘‘۔ اور سکو ٹینب کنگاس (2000)انگریزی ءِ اسہ ’’قاتل زبان ‘‘ اس پارینے ۔
ڈاکٹر طارق رحمٰن دا پائک کہ عالمگیر یت انگریزی زبان نا طاقت ءِ پین ام ود یفو ءِ ۔ او امو بندغا تے زیات (معاشی ) موقع دو بروئے اراکہ دازبان ءِ پوہ مریر دا ملازمت آ تا موقع غاک بھلا بھلا کارپوریشن آ تا اختیا رہ ٹی مرور ارا فیتاکے امریکہ نا وختی آ ن راج ءِ ۔ داھیت تو ڈھکوک اف کہ کارپوریشناتے اقوام متحدہ ، آ ئی ایم ایف وڈو نر ایجنسی ا ک کنٹرول کننگ ءُ ۔
دا عمل تیزی تی ترقی کرینیارا نا سوب ان سکول آ تیٹی انگریزی زبان نا ’’ڈیمانڈ‘‘ و دا نے اراکہ لمہ باوہ غاتے مجبور کرینے کہ او نا تینا لمئی آ زبان نا جاگہ غا ’’مارکیٹ ‘‘ (انگریزی ) زبان کن تینا چُنا تے تیا رکیر۔
دُن اسہ زبان نا سوب ان نن تینا ثقافت ، تینا لمُئی آ زبان پارو کاتے ولدہ کمتر خیال شروع کینے ۔ای دا پاپر اے کہ نن ترقی کپن یا انگریزی زبان ہیل کپن ۔ ای تو خواوے کی دنیا نا ہر زبان اے ہیل کین ولاے تینا زبان و تینا ثقافت اے گم و گیرام کپن۔ تینا زبان اے پین زبان نا مونٹ کم تر پاپن۔ اینو اگہ چُنا تینا لمہ باوہ ءِ ’’ماڈرن زبان ‘‘ یا ماڈرن ثقافت نا معیار ا ن شیف خنک تو اودے شرمندگی محسوس مریک ۔ اتنے کہ اینو او ناجدید معیار نا مونا لمہ باوہ ، پیرہ و تینا ثقافت اے بھاز پدی خیال کیک۔ ُ
زبان نا ردوم و بقا کن کنا سفارشات دا دو۔

۱۔’’ پرائمری درس و تدریس ٹی براہوئی زبان نصاب ٹی شامل مرے دنکہ سندھی زبان سندھ ٹی نصاب ٹی شامل اے
۲۔ مارکیٹ ءَ ٹی تینا جاگہ ءِ جوڑکننگ تینا گِڑا تے عالمی مارکیٹ اسکا دننگ دنکہ اینو او فتا گڑاک جوڑ ایڑے مریرے و باہ داڈے مریرے ۔مارکیٹ اسے بھلو سوب اسے زبان اے مونا اتنک و اونا ردوم کن۔
۳۔ براہوئی ادب و زبان نا ذی آ پٹ و پول آ کاریم کنہنگ
۴۔أ براہوئی زبان ٹی ادب ءِ امو مقاما سر کننگ کہ او نا شمار عالمی ادب تون مرے ۔ ادبی اداراغاک تینا کڑدار اے بلوچستان ان مستی تالان کیر۔
۵۔ماہتاک سنگت بایدے براہوئی ٹی زیاتان زیات موادے جاگہ ایتے۔

Check Also

March-17 sangat front small title

گوادر، ادب اور سمندر۔۔۔ فاطمہ حسن

گوادر جو کبھی اپنے خوب صورت، پُرسکون ساحلِ سمندر کی وجہ سے پہچانا جاتا تھا، ...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *